рднाрд░рдд-рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рд░рдХ्рд╖ा рд╕рд╣рдпोрдЧ: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдиे 'рдЖрдХाрд╢' рдФрд░ 'рдЧрд░ुрдб़' рдоें рджिрдЦाрдИ рджिрд▓рдЪрд╕्рдкी
рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी, 1 рдЬुрд▓ाрдИ। рднाрд░рдд рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХ्рд╖рдорддाрдПं рдЕрдм рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиा рд░рд╣ी рд╣ैं, рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХी рддрдХрдиीрдХ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоंрдЪ рдкрд░ рд╕рд░ाрд╣ी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рдЗрд╕ी рдХрдб़ी рдоें, рджрдХ्рд╖िрдг рдЕрдоेрд░िрдХी рджेрд╢ рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдиे рднाрд░рдд рдХी рд╕्рд╡рджेрд╢ी 'рдЖрдХाрд╢' рд╡ाрдпु рд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдФрд░ 'рдЧрд░ुрдб़' рддोрдкों рдоें рдЧрд╣рд░ी рджिрд▓рдЪрд╕्рдкी рджिрдЦाрдИ рд╣ै। рд╡िрджेрд╢ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдХे рдПрдХ рд╡рд░िрд╖्рда рдЕрдзिрдХाрд░ी рдиे рд╕ोрдорд╡ाрд░ рдХो рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдХि рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдиे рдЗрди рдЖрдзुрдиिрдХ рд░рдХ्рд╖ा рдЙрдкрдХрд░рдгों рд╕рд╣िрдд рдЕрди्рдп рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рдгाрд▓िрдпों рдХो рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдЬрддाрдИ рд╣ै। рдпрд╣ рдмрдпाрди рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдХी рдЖрдЧाрдоी рдм्рд░िрдХ्рд╕ рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдпाрдд्рд░ा рд╕े рдаीрдХ рдкрд╣рд▓े рдЖрдпा рд╣ै, рдЬो рдЕрдЧрд▓े рд╕рдк्рддाрд╣ рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдоें рд╣ोрдиे рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рдпрд╣ рджौрд░ा рджोрдиों рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рд░рдХ्рд╖ा рд╕ंрдмंрдзों рдХो рдПрдХ рдирдИ рдКंрдЪाрдИ рдкрд░ рд▓े рдЬाрдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рдЬрдЧा рд░рд╣ा рд╣ै।
рдж्рд╡िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд░рдХ्рд╖ा рд╕рд╣рдпोрдЧ рдкрд░ рдЧрд╣рди рдЪрд░्рдЪा
рд╡िрджेрд╢ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдоें рд╕рдЪिрд╡ рдкी. рдХुрдоाрд░рди рдиे рдПрдХ рдк्рд░ेрд╕ рдХॉрди्рдл्рд░ेंрд╕ рдоें рдЗрд╕ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрддाрдпा рдХि рднाрд░рдд рдФрд░ рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдмीрдЪ рд░рдХ्рд╖ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХो рдмрдв़ाрдиे рдкрд░ рдЧंрднीрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХेрд╡рд▓ рдЦрд░ीрдж-рдлрд░ोрдЦ्рдд рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ेрдЧा, рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕рдоें рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди, рддрдХрдиीрдХी рд╕ाрдЭाрдХрд░рдг рдФрд░ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ों рдкрд░ рднी рдмाрддрдЪीрдд рдЪрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै। рдХुрдоाрд░рди рдиे рдХрд╣ा, "рд╣рдо рдпрд╣ рднी рджेрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХो рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдк्рд░рджाрди рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЕрднी рдмाрддрдЪीрдд рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдЪрд░рдг рдоें рд╣ै।" рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै рдХि рджोрдиों рджेрд╢ рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рдФрд░ рд░рдгрдиीрддिрдХ рд╕ाрдЭेрджाрд░ी рдХी рдУрд░ рдмрдв़ рд░рд╣े рд╣ैं।
рднाрд░рдд рдФрд░ рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдмीрдЪ рд░рдХ्рд╖ा рдЙрдж्рдпोрдЧ рдоें рд╕ाрдЭेрджाрд░ी рдкрд░ 2020 рд╕े рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рджिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े, 2003 рдоें рдПрдХ рд░рдХ्рд╖ा рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕рдордЭौрддा рд╣ुрдЖ рдеा, рдЬिрд╕े 2006 рдоें рдоंрдЬूрд░ी рдоिрд▓ी рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рддрд╣рдд рдПрдХ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░рдХ्рд╖ा рд╕рдоिрддि (JDC) рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा рдЧрдпा। рд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рдоुрдЦों рдХे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЕрдм рддрдХ 14 рдмाрд░ рдмाрддрдЪीрдд рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै, рдЬो рджोрдиों рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рдордЬрдмूрдд рд░рдХ्рд╖ा рд╕ंрд╡ाрдж рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд, 2+2 рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ-рд╕ैрди्рдп рд╡ाрд░्рддा рднी рд╢ुрд░ू рдХी рдЧрдИ рд╣ै, рдЬिрд╕рдХी рдкрд╣рд▓ी рдмैрдардХ 2024 рдоें рд╣ुрдИ рдеी। рдпे рд╕рднी рдХрджрдо рджोрдиों рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рд░рдХ्рд╖ा рд╕ंрдмंрдзों рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं।
рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХी рдк्рд░ाрдердоिрдХрддाрдПं: рдЖрдХाрд╢, OPV рдФрд░ рдкрдирдбुрдм्рдмिрдпां
рдХुрдоाрд░рди рдиे рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдк्рд░ाрдердоिрдХрддाрдУं рдХा рдЦुрд▓ाрд╕ा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдмрддाрдпा рдХि рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдХрдИ рднाрд░рддीрдп рд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓िрдпों рдоें рд░ुрдЪि рджिрдЦा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрдирдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ूрдк рд╕े рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं:
- рдпुрдж्рдзрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕ंрдЪाрд░ рдк्рд░рдгाрд▓िрдпां: рдЖрдзुрдиिрдХ рдпुрдж्рдз рдоें рдк्рд░рднाрд╡ी рд╕ंрдЪाрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै, рдФрд░ рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╕ंрдЪाрд░ рдк्рд░рдгाрд▓िрдпों рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХो рдкрд╣рдЪाрдирддा рд╣ै।
- рдЕрдкрддрдЯीрдп рдЧрд╢्рддी рдкोрдд (OPV): рд╕рдоुрдж्рд░ी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдиिрдЧрд░ाрдиी рдХे рд▓िрдП OPV рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХी рдиौрд╕ेрдиा рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं।
- рддрдЯीрдп рдиिрдЧрд░ाрдиी рдЙрдкрдХрд░рдг: рдЕрдкрдиी рд▓ंрдмी рддрдЯрд░ेрдЦा рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХो рдЙрди्рдирдд рдиिрдЧрд░ाрдиी рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै।
- ‘рдЧрд░ुрдб़’ рддोрдкें: рдпे рд╕्рд╡рджेрд╢ी рддोрдк рдк्рд░рдгाрд▓ी рдЕрдкрдиी рд╕рдЯीрдХрддा рдФрд░ рдЧрддि рдХे рд▓िрдП рдЬाрдиी рдЬाрддी рд╣ै।
- 'рдЖрдХाрд╢' рд╡ाрдпु рд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी: рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕рддрд╣ рд╕े рд╣рд╡ा рдоें рдоाрд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╣ै।
рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी, рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рд╕्рдХॉрд░्рдкीрди рдкрдирдбुрдм्рдмिрдпों рдХे рд░рдЦрд░рдЦाрд╡ рдоें рднी рднाрд░рдд рдХे рд╕ाрде рд╕ाрдЭेрджाрд░ी рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рддрд▓ाрд╢ рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ рджोрдиों рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рдЧрд╣рд░े рддрдХрдиीрдХी рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै। рдХुрдоाрд░рди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рднाрд░рддीрдп рд░рдХ्рд╖ा рдЙрдж्рдпोрдЧ рдХे рд╕ाрде рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдЙрдкрдХ्рд░рдо (Joint Ventures) рдмрдиाрдиे рдХा рднी рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдпрд░ोрд╕्рдкेрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХी рдХंрдкрдиी рдПрдо्рдм्рд░ेрдпрд░ рдХी рддाрдХрдд рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рд╡िрдоाрди рдиिрд░्рдоाрдг рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХे рдХрдИ рд░ाрд╕्рддे рдЦुрд▓рдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдЬрддाрдИ।
‘рдЖрдХाрд╢’ рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рдк्рд░рдгाрд▓ी: рднाрд░рдд рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдоें рдПрдХ рдордЬрдмूрдд рджीрд╡ाрд░
'рдЖрдХाрд╢' рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рдк्рд░рдгाрд▓ी рднाрд░рдд рдХे рд░рдХ्рд╖ा рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рд╕ंрдЧрдарди (DRDO) рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрдХрд╕िрдд рдПрдХ рдордз्рдпрдо рджूрд░ी рдХी рд╕рддрд╣ рд╕े рд╣рд╡ा рдоें рдоाрд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдоोрдмाрдЗрд▓ рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░рдгाрд▓ी рджुрд╢्рдорди рдХे рдлाрдЗрдЯрд░ рдЬेрдЯ्рд╕, рдб्рд░ोрди, рдХ्рд░ूрдЬ рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╣рд╡ाрдИ рдЦрддрд░ों рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдоाрд░рдХ рд╕ीрдоा 25 рд╕े 45 рдХिрдоी рддрдХ рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ 20 рдХिрдоी рдКंрдЪाрдИ рддрдХ рдХे рд▓рдХ्рд╖्рдпों рдХो рднेрдж рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рд╕ुрдкрд░рд╕ोрдиिрдХ рдЧрддि (рдоैрдХ 1.8–2.5) рдЗрд╕े рдмेрд╣рдж рдШाрддрдХ рдмрдиाрддी рд╣ै।
рдЖрдХाрд╢ рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдПрдХ рдПрдХीрдХृрдд рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ (C4ISR рдвाँрдЪा) рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै, рдЬो рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рдФрд░ AI-рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЙрди्рдирдд рд╕ेंрд╕рд░ рдФрд░ рд░рдбाрд░ рд▓рдЧे рд╣ैं рдЬो рд░िрдпрд▓-рдЯाрдЗрдо рд╣рд╡ाрдИ рддрд╕्рд╡ीрд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рднाрд░рддीрдп рд╡ाрдпुрд╕ेрдиा рдХे рдПрдХीрдХृрдд рд╡ाрдпु рдХрдоाрди рдПрд╡ं рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдк्рд░рдгाрд▓ी (IACCS) рдФрд░ рдиौрд╕ेрдиा рдХे рдд्рд░िрдЧुрдг рд╕िрд╕्рдЯрдо рдХे рд╕ाрде рд╕рдорди्рд╡рдп рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рддीрдиों рд╕ेрдиाрдУं рдХे рдмीрдЪ рд░िрдпрд▓-рдЯाрдЗрдо рдбेрдЯा рд╕ाрдЭा рд╣ोрддा рд╣ै। 'рдСрдкрд░ेрд╢рди рд╕िंрджूрд░' рдХे рджौрд░ाрди рдЗрд╕рдиे рджुрд╢्рдорди рдХे рдХрдИ рдб्рд░ोрди рдФрд░ рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рд╣рдорд▓ों рдХो рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рд╡िрдлрд▓ рдХिрдпा рдеा, рдЬिрд╕рдиे рдЗрд╕рдХी рдк्рд░рднाрд╡рд╢ीрд▓рддा рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдпрддा рдХो рд╕ाрдмिрдд рдХिрдпा। рднाрд░рддीрдп рд╕ेрдиा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЖрдХाрд╢рддीрд░ рдиे 100% рд╕рдЯीрдХрддा рдХे рд╕ाрде рд╣рд░ рдЦрддрд░े рдХो рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рдХिрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рдиे рднाрд░рдд рдХी рд╡ाрдпु рд░рдХ्рд╖ा рдХो рдЕрднेрдж्рдп рдмрдиाрдпा рд╣ै।
‘рдЧрд░ुрдб़’ рддोрдк рдк्рд░рдгाрд▓ी: рд╕рдЯीрдХрддा рдФрд░ рдЧрддि рдХा рд╕ंрдпोрдЬрди
'рдЧрд░ुрдб़' рдПрдХ рд╕्рд╡рджेрд╢ी рддोрдк рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╣ै рдЬो рдЕрдкрдиी рддेрдЬ़ рддैрдиाрддी, рд╕рдЯीрдХ рдоाрд░ рдФрд░ рд╣рд▓्рдХे рдбिрдЬ़ाрдЗрди рдХे рдЪрд▓рддे рддрдЯीрдп рдФрд░ рд╕ीрдоाрд╡рд░्рддी рдЗрд▓ाрдХों рдоें рдмेрд╣рдж рдЙрдкрдпोрдЧी рд╕ाрдмिрдд рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдЧрддिрд╢ीрд▓рддा рдФрд░ рдоाрд░рдХ рдХ्рд╖рдорддा рдЗрд╕े рд╡िрднिрди्рди рдпुрдж्рдзрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдкрд░िрджृрд╢्рдпों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдмрд╣ुрдоुрдЦी рд╣рдеिрдпाрд░ рдмрдиाрддी рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि, рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдЬाрдирдХाрд░ी рдоें 'рдЧрд░ुрдб़' рддोрдк рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХी рд╡िрд╕्рддृрдд рддрдХрдиीрдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрдо рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХी рдЗрд╕рдоें рд░ुрдЪि рдЗрд╕рдХी рд╕ाрдорд░िрдХ рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рд░рдХ्рд╖ा рд╡िрдиिрд░्рдоाрдг рдХी рдмрдв़рддी рдХ्рд╖рдорддा рдХो рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै।
рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдХा рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рджौрд░ा рдФрд░ рдЖрдЧे рдХी рд░ाрд╣
рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी 5 рд╕े 8 рдЬुрд▓ाрдИ рдХे рдмीрдЪ рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рд░िрдпो рдбी рдЬेрдиेрд░िрдпो рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд 17рд╡ें рдм्рд░िрдХ्рд╕ рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓ेंрдЧे। рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рд╡े рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдоें рдж्рд╡िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╡ाрд░्рддाрдПं рднी рдХрд░ेंрдЧे, рдЬрд╣ां рд░рдХ्рд╖ा рд╕рд╣рдпोрдЧ рдкрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд рдЪрд░्рдЪा рд╣ोрдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै। рдЗрд╕ рджौрд░े рд╕े рд░рдХ्рд╖ा рд╕рдордЭौрддों рдХो рдЕंрддिрдо рд░ूрдк рджेрдиे рдФрд░ рджोрдиों рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рд░рдгрдиीрддिрдХ рд╕ाрдЭेрджाрд░ी рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдХा рдоाрд░्рдЧ рдк्рд░рд╢рд╕्рдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдм्рд░िрдХ्рд╕ рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдШाрдиा, рдд्рд░िрдиिрджाрдж рдФрд░ рдЯोрдмैрдЧो, рдЕрд░्рдЬेंрдЯीрдиा рдФрд░ рдиाрдоीрдмिрдпा рдХी рдпाрдд्рд░ा рднी рдХрд░ेंрдЧे, рдЬो рднाрд░рдд рдХी рдмрдв़рддी рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдХूрдЯрдиीрддि рдФрд░ рд░рдХ्рд╖ा рдиिрд░्рдпाрдд рдЖрдХांрдХ्рд╖ाрдУं рдХो рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рднाрд░рдд рдХा рд░рдХ्рд╖ा рдиिрд░्рдпाрдд рд╡िрдд्рдд рд╡рд░्рд╖ 2024-25 рдоें 23,622 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे (рд▓рдЧрднрдЧ 2.76 рдмिрд▓िрдпрди рдЕрдоेрд░िрдХी рдбॉрд▓рд░) рдХे рд░िрдХॉрд░्рдб рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдкрд╣ुंрдЪ рдЧрдпा рд╣ै, рдЬो 2023-24 рдХी рддुрд▓рдиा рдоें 12.04 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЕрдзिрдХ рд╣ै। рднाрд░рдд рдЕрдм 80 рд╕े рдЕрдзिрдХ рджेрд╢ों рдХो рдЧोрд▓ा-рдмाрд░ूрдж, рд╣рдеिрдпाрд░, рдЙрдк-рдк्рд░рдгाрд▓िрдпां рдФрд░ рд╡िрднिрди्рди рд░рдХ्рд╖ा рдШрдЯрдХों рдХा рдиिрд░्рдпाрдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा рдХी рджिрд╢ा рдоें рднाрд░рдд рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдФрд░ рдПрдХ рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рд░рдХ्рд╖ा рдЖрдкूрд░्рддिрдХрд░्рддा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрд╕рдХी рдмрдв़рддी рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЫрд╡ि рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।
рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рднाрд░рддीрдп рд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓िрдпों рдоें рджिрдЦाрдИ рдЧрдИ рдЧрд╣рд░ी рджिрд▓рдЪрд╕्рдкी рднाрд░рдд рдХे 'рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рднाрд░рдд' рдФрд░ 'рдоेрдХ рдЗрди рдЗंрдбिрдпा' рдкрд╣рд▓ рдХी рд╕рдлрд▓рддा рдХा рдПрдХ рдк्рд░рдоाрдг рд╣ै। 'рдЖрдХाрд╢' рдФрд░ 'рдЧрд░ुрдб़' рдЬैрд╕ी рд╕्рд╡рджेрд╢ी рдк्рд░рдгाрд▓िрдпों рдХा рдиिрд░्рдпाрдд рди рдХेрд╡рд▓ рднाрд░рдд рдХी рд░рдХ्рд╖ा рд╡िрдиिрд░्рдоाрдг рдХ्рд╖рдорддाрдУं рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░ेрдЧा, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рднू-рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рднाрд░рдд рдХी рд╕्рдеिрддि рдХो рднी рдмрдв़ाрдПрдЧा। рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдХी рдЖрдЧाрдоी рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдпाрдд्рд░ा рдЗрд╕ рд░рдХ्рд╖ा рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХो рдПрдХ рдаोрд╕ рдЖрдХाрд░ рджेрдиे рдФрд░ рджोрдиों рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рд░рдгрдиीрддिрдХ рд╕ाрдЭेрджाрд░ी рдХो рдЧрд╣рд░ा рдХрд░рдиे рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рджोрдиों рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ों рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рдоिрд▓ेрдЧा।

.jpg)